Na pytanie, jak wygląda gitara, nie ma jednej odpowiedzi, bo inaczej prezentuje się instrument klasyczny, akustyczny, elektryczny czy basowy. Najczęściej zobaczysz jednak podłużny gryf zakończony główką oraz korpus o charakterystycznym, lekko wciętym kształcie. Poniżej opisuję najważniejsze elementy, różnice między typami gitar i szczegóły, które pomagają szybko rozpoznać instrument.
Gitara ma korpus, gryf i główkę, ale szczegóły zależą od jej rodzaju
- Sześć strun to najczęstszy układ, choć spotyka się również modele siedmio-, ośmio- i dwunastostrunowe.
- Gitara klasyczna ma nylonowe struny, szeroki gryf i zwykle mniejsze pudło rezonansowe.
- Gitara akustyczna wyróżnia się metalowymi strunami, węższym gryfem i wyraźnym otworem rezonansowym.
- Gitara elektryczna najczęściej nie ma otworu rezonansowego, za to posiada przetworniki, pokrętła i gniazdo kabla.
- Kształt korpusu wpływa na wygodę trzymania, dostęp do progów i charakter brzmienia.
Z czego składa się typowa gitara
Patrząc na gitarę z przodu, najłatwiej podzielić ją na trzy większe części. Na dole znajduje się korpus, pośrodku długi gryf, a na górze główka. Ten prosty podział pomaga zorientować się w budowie nawet wtedy, gdy instrument ma nietypowy kolor, ozdobne wykończenie albo nowoczesny kształt.
Korpus i pudło rezonansowe
Korpus jest największą częścią instrumentu i odpowiada za jego sylwetkę. W gitarach klasycznych oraz akustycznych tworzy także pudło rezonansowe, czyli pustą przestrzeń wzmacniającą drgania strun. Z przodu znajduje się cienka płyta wierzchnia, po bokach boki, a z tyłu płyta tylna.
W płycie wierzchniej umieszczono zwykle otwór rezonansowy. To okrągłe wycięcie pod strunami, często otoczone dekoracyjną rozetą. Nie jest ono wyłącznie ozdobą. Ułatwia pracę powietrza wewnątrz pudła i wpływa na głośność oraz barwę dźwięku.
Mostek, podstawek i struny
Na korpusie znajduje się mostek, do którego mocuje się struny. W jego górnej części leży podstawek, nazywany także siodełkiem mostka. To niewielki element, ale ma duże znaczenie, ponieważ przekazuje drgania strun na płytę wierzchnią.
Standardowa gitara ma sześć strun. Najcieńsza wydaje najwyższy dźwięk, a najgrubsza najniższy. W modelach dwunastostrunowych każda struna jest najczęściej dublowana, dzięki czemu instrument brzmi szerzej i bardziej połyskująco, ale wymaga mocniejszego nacisku palców.
Gryf, podstrunnica i progi
Gryf to długa, wąska część łącząca korpus z główką. Od góry pokrywa go podstrunnica, na której umieszczono metalowe progi. Naciskając strunę za konkretnym progiem, skracamy jej długość i zmieniamy wysokość dźwięku.
Gryf może być szeroki i płaski albo węższy oraz bardziej zaokrąglony. Dla początkującego użytkownika ta różnica jest odczuwalna od razu. Szeroka podstrunnica sprzyja precyzyjnej grze palcami, natomiast węższy gryf ułatwia chwyty akordowe i szybsze przemieszczanie dłoni.
Główka, siodełko i klucze
Na końcu gryfu znajduje się główka. Widać na niej klucze, zwane też stroikami, czyli mechanizmy służące do napinania i luzowania strun. Ich układ może być symetryczny, z trzema kluczami po każdej stronie, albo ustawiony w jednym rzędzie.
Tuż przed główką znajduje się siodełko gitary. Ma niewielkie rowki, które prowadzą struny i utrzymują właściwe odstępy między nimi. Jeśli ten element jest źle wykonany, instrument może być trudny do nastrojenia, nawet gdy reszta konstrukcji wygląda bardzo dobrze.
Jak rozpoznać gitarę klasyczną, akustyczną i elektryczną
Największe różnice w wyglądzie wynikają z tego, w jaki sposób instrument wytwarza dźwięk. Gitary klasyczne i akustyczne wykorzystują rezonans pudła, a elektryczne przekazują drgania strun do przetworników. Z zewnątrz mogą mieć podobną sylwetkę, lecz kilka szczegółów pozwala odróżnić je w kilka sekund.
| Rodzaj gitary | Struny | Najbardziej widoczne cechy | Typowe zastosowanie |
|---|---|---|---|
| Klasyczna | Nylonowe | Szeroki gryf, płaski korpus, otwór rezonansowy | Muzyka klasyczna, flamenco, gra palcami |
| Akustyczna | Metalowe | Węższy gryf, większe pudło, często wycięcie cutaway | Pop, folk, rock, akompaniament |
| Elektryczna | Metalowe | Pełny lub półpusty korpus, przetworniki, pokrętła | Rock, blues, jazz, metal, muzyka sceniczna |
| Basowa | Metalowe, grubsze | Dłuższy gryf, większa główka, zwykle cztery struny | Linia basu i fundament rytmiczny zespołu |
Gitara klasyczna ma miękkie struny i szeroki gryf
Klasyczny model ma zazwyczaj zaokrąglony korpus, szeroki gryf i nylonowe struny. Dwie najcieńsze struny są przezroczyste, a trzy basowe mają metalowe owijki. Nie powinno się zakładać stalowych strun do zwykłej gitary klasycznej, ponieważ jej konstrukcja nie jest przystosowana do tak dużego naprężenia.
Ten typ instrumentu często wygląda skromnie, ale właśnie ta prostota dobrze służy nauce techniki palcowej. Szerokie odstępy między strunami dają więcej miejsca na pracę prawej ręki. Z mojego doświadczenia wynika jednak, że nie każdy początkujący polubi szeroki gryf, zwłaszcza jeśli ma małe dłonie.
Gitara akustyczna ma metalowe struny i większe pudło
Akustyk zwykle ma bardziej wydatne pudło rezonansowe niż klasyk oraz węższy gryf. Metalowe struny dają jaśniejsze, głośniejsze brzmienie, ale na początku mogą mocniej obciążać opuszki. Charakterystyczne jest także wycięcie w korpusie, czyli cutaway, które ułatwia dostęp do wysokich progów.
Wiele gitar akustycznych ma podłączoną elektronikę i wtedy nazywa się je elektroakustycznymi. Z zewnątrz wyglądają podobnie do zwykłych akustyków, lecz na boku lub pod płytą wierzchnią mają panel z regulacją głośności i barwy.
Gitara elektryczna ma osprzęt widoczny na korpusie
Gitara elektryczna może mieć korpus pełny, półpusty albo pusty. Najłatwiej rozpoznać ją po przetwornikach, czyli elementach zamieniających drgania metalowych strun na sygnał elektryczny. Na korpusie znajdują się także pokrętła, przełącznik przetworników, mostek oraz gniazdo kabla.
Modele typu solid body, takie jak popularne konstrukcje w stylu Stratocastera czy Les Paula, nie potrzebują dużego pudła rezonansowego. Gitary hollow body i semi-hollow mają natomiast puste komory oraz często otwory w kształcie litery „f”. Ich wygląd kojarzy się z jazzem, ale spotyka się je także w bluesie i rocku.
Co naprawdę wpływa na kształt korpusu
Gitara nie zawsze ma ten sam charakterystyczny kształt przypominający ósemkę. Korpus może być wąski, szeroki, mocno zaokrąglony, asymetryczny albo niemal geometryczny. Nazwa kształtu mówi sporo o wygodzie i brzmieniu, ale nie zastępuje oceny konkretnego egzemplarza.
- Dreadnought ma duże pudło i mocne, pełne brzmienie. Dobrze sprawdza się przy akordowym akompaniamencie.
- Concert i auditorium są zwykle smuklejsze. Łatwiej je objąć, dlatego często odpowiadają osobom o drobniejszej budowie.
- Jumbo ma szeroki, zaokrąglony korpus i dużą projekcję dźwięku, ale może być mniej wygodny podczas długiej gry.
- Parlor jest mniejszy i bardziej kompaktowy. Doceniają go osoby szukające lekkiego instrumentu do bluesa, folku lub gry w domu.
- Cutaway oznacza wycięcie przy połączeniu korpusu z gryfem. Nie jest osobnym typem gitary, tylko rozwiązaniem konstrukcyjnym.
W gitarze elektrycznej kształt korpusu bywa jeszcze bardziej różnorodny. Może przypominać klasyczny instrument, ale może też mieć ostre zakończenia i wyraźnie asymetryczną linię. Design nie decyduje sam o brzmieniu, choć masa korpusu, rodzaj mostka, przetworniki i długość menzury mają realny wpływ na komfort oraz reakcję instrumentu.
Jak ocenić gitarę po samym wyglądzie
Sam wygląd nie powie wszystkiego, ale pozwala wychwycić wiele problemów. Kiedy oglądam instrument, najpierw sprawdzam, czy gryf jest prosty, czy mostek dobrze przylega do korpusu i czy na płycie nie ma pęknięć. Dopiero później zwracam uwagę na kolor lakieru czy dekoracyjne dodatki.
Przeczytaj również: Brzmienie klarnetu - Jak uzyskać idealny ton?
Lista kontrolna dla początkującego
- Obejrzyj korpus z przodu, z tyłu i z boku. Szukaj pęknięć, odklejających się elementów oraz wybrzuszeń płyty.
- Sprawdź, czy gryf nie wygina się wyraźnie na boki. Niewielka regulacja może być normalna, ale duże odkształcenie jest ostrzeżeniem.
- Przesuń palcem wzdłuż krawędzi podstrunnicy. Wystające progi mogą kaleczyć dłoń i świadczyć o problemie z wykonaniem lub przechowywaniem.
- Obejrzyj mostek i siodełko. Nie powinny być luźne, pęknięte ani odklejone.
- Zakreć kluczami stroików. Powinny obracać się płynnie, bez dużego luzu i przeskakiwania.
- Jeśli to możliwe, zagraj każdy próg. Brzęczenie pojedynczych dźwięków może oznaczać potrzebę regulacji, ale kilka problemów naraz powinno skłonić do rezygnacji z zakupu.
W przypadku gitary elektrycznej dochodzi kontrola przetworników, przełącznika i gniazda kabla. Po podłączeniu nie powinno być ciągłego, głośnego trzaskania ani zaniku sygnału przy poruszaniu przewodem. Używany instrument może mieć ślady eksploatacji, lecz pęknięty gryf albo odklejony mostek to naprawy, których początkujący zwykle nie powinien brać na siebie.
Jak dobrać wielkość instrumentu do sylwetki
Pełnowymiarowa gitara dla osoby dorosłej ma zazwyczaj około 95-105 cm długości, choć dokładny wymiar zależy od rodzaju i kształtu korpusu. Istotna jest także menzura, czyli długość czynnej części struny, najczęściej mieszcząca się w przedziale około 62-65 cm.
Dla dzieci stosuje się mniejsze warianty, na przykład rozmiary 1/4, 1/2 i 3/4. Nie są one wyłącznie wersjami dekoracyjnymi. Krótszy gryf i mniejszy korpus ułatwiają prawidłowe ułożenie rąk, ale zbyt mały instrument może szybko ograniczać rozwój młodego gitarzysty.
| Rozmiar | Dla kogo zwykle pasuje | Na co zwrócić uwagę |
|---|---|---|
| 1/4 | Małe dzieci | Najkrótsza menzura i niewielki korpus |
| 1/2 | Dzieci w wieku szkolnym | Dobry kompromis między wygodą a możliwością nauki |
| 3/4 | Starsze dzieci i drobne osoby | Wygodniejsza niż pełny rozmiar, ale nadal daje miejsce na rozwój |
| 4/4 | Dorośli i wysocy nastolatkowie | Pełna długość gryfu i korpusu |
Najlepszy rozmiar poznaje się nie po etykiecie, lecz po pozycji ciała. Korpus powinien stabilnie opierać się na nodze, a lewa ręka musi sięgać do pierwszych progów bez unoszenia barku. Jeśli po kilku minutach pojawia się napięcie w nadgarstku, większy instrument nie będzie dobrym wyborem tylko dlatego, że wygląda bardziej profesjonalnie.
Detale, które zdradzają przeznaczenie gitary
Kolor i kształt są najbardziej widoczne, ale o przeznaczeniu instrumentu często decydują drobne elementy. Nylonowe struny sugerują gitarę klasyczną, metalowe wskazują na akustyka lub elektryka, a dodatkowe przetworniki i regulacja barwy oznaczają, że instrument wymaga wzmacniacza albo systemu nagłośnieniowego.
Gitara dwunastostrunowa ma zwykle szerszą główkę i wyraźnie większe napięcie strun. Instrument rezonatorowy może mieć metalowy stożek lub charakterystyczną metalową płytę w korpusie. Z kolei gitara basowa ma dłuższy gryf i grubsze struny, ponieważ służy do grania znacznie niższych dźwięków.
Najczęściej mylony jest klasyk z akustykiem. Oba mają otwór rezonansowy i podobne pudło, ale rodzaj strun oraz szerokość gryfu rozwiązują zagadkę. Jeśli struny są nylonowe, gryf szeroki, a mostek wiąże struny bez metalowych kołków, prawdopodobnie patrzysz na gitarę klasyczną.
Na pierwszy rzut oka liczy się sylwetka, przy zakupie detale
Gitara ma rozpoznawalną formę, lecz jej wygląd zmienia się wraz z przeznaczeniem. Korpus odpowiada za rezonans i wygodę, gryf za odczucia podczas gry, a główka i osprzęt pomagają utrzymać właściwe strojenie. W elektryku dochodzą przetworniki oraz elementy sterujące, które od razu odróżniają go od instrumentu akustycznego.
Moja najpraktyczniejsza rada jest prosta. Najpierw rozpoznaj rodzaj strun i konstrukcję korpusu, później sprawdź gryf, progi oraz mostek, a dopiero na końcu wybieraj wykończenie. Ładna gitara nie musi być wygodna, natomiast dobrze dopasowany instrument znacznie zwiększa szansę, że granie zostanie z tobą na dłużej.
