Małe, lekkie i pozornie podobne do siebie, a jednak potrafią brzmieć zupełnie inaczej. Rodzaje ukulele różnią się przede wszystkim rozmiarem, długością skali, strojem i konstrukcją, dlatego wybór pierwszego instrumentu nie powinien ograniczać się do koloru obudowy. Poniżej porządkuję najważniejsze typy, pokazuję ich mocne i słabsze strony oraz podpowiadam, który wariant najlepiej pasuje do początkującego, dziecka, gitarzysty i osoby planującej występy.
Najważniejsze różnice sprowadzają się do rozmiaru, stroju i zastosowania
- Cztery podstawowe rozmiary to sopranowe, koncertowe, tenorowe i barytonowe.
- Sopranowe i koncertowe są zwykle najłatwiejsze na początek, ale tenorowe daje więcej miejsca na palce.
- Barytonowe ma strój D-G-B-E, czyli taki sam układ dźwięków jak cztery najwyższe struny gitary.
- Lite drewno zazwyczaj oferuje bardziej złożone brzmienie niż sklejka, lecz kosztuje więcej i wymaga lepszych warunków przechowywania.
- Ukulele elektroakustyczne ma przetwornik, ale bez wzmacniacza działa jak zwykły instrument akustyczny.
Rozmiar decyduje o wygodzie i charakterze brzmienia
Najczęściej spotyka się cztery odmiany ukulele uporządkowane od najmniejszej do największej. Różnice nie kończą się na wymiarach pudła. Większy instrument ma zwykle dłuższą skalę, szerszy gryf i pełniejszy dźwięk, natomiast mniejszy łatwiej zabrać ze sobą i często brzmi bardziej jasno oraz sprężyście.
| Typ | Przybliżona długość skali | Typowy strój | Najlepsze zastosowanie |
|---|---|---|---|
| Sopranowe | około 35 cm | G-C-E-A | dzieci, podróże, klasyczne akompaniowanie |
| Koncertowe | około 38,5 cm | G-C-E-A | początkujący dorośli, śpiew, występy kameralne |
| Tenorowe | około 43 cm | G-C-E-A | melodie, fingerstyle, większe dłonie |
| Barytonowe | około 51,5 cm | D-G-B-E | gitarzyści, niższe i cieplejsze brzmienie |
Ukulele sopranowe
To najmniejszy z czterech głównych wariantów i właśnie jego dźwięk wiele osób kojarzy z tradycyjnym ukulele. Ma krótką menzurę i ciasny rozstaw progów, więc dobrze sprawdza się u dzieci oraz osób o drobnych dłoniach. Przy bardziej rozbudowanych chwytach niewielka przestrzeń może jednak zacząć przeszkadzać.
Sopranowe ukulele jest lekkie, poręczne i zwykle tańsze od większych odpowiedników. Ja wybrałbym je wtedy, gdy liczy się mobilność, klasyczny, jasny charakter albo proste granie akordowe przy ognisku. Nie traktowałbym go natomiast jako automatycznie najlepszego wyboru dla każdego początkującego.
Ukulele koncertowe
Wariant koncertowy oferuje trochę więcej miejsca na gryfie i większe pudło rezonansowe, ale nadal pozostaje bardzo kompaktowy. Dla wielu dorosłych początkujących jest najbardziej uniwersalnym kompromisem między wygodą, przenośnością i głośnością.
Ukulele koncertowe zazwyczaj zachowuje strój G-C-E-A, więc można korzystać z tych samych podstawowych akordów co na sopranie. Dodatkowe centymetry robią różnicę szczególnie wtedy, gdy palce są szersze albo gdy chcemy grać nie tylko akordy, lecz także proste melodie.
Ukulele tenorowe
Tenor ma dłuższą skalę, większe pudło i często bardziej dojrzałe, głębsze brzmienie. Zostaje przy standardowym stroju G-C-E-A, ale dzięki większej przestrzeni na gryfie lepiej nadaje się do gry melodycznej, arpeggiów i fingerstyle, czyli grania melodii oraz akordów jednocześnie.
To częsty wybór gitarzystów, osób dorosłych i wykonawców występujących przed publicznością. Trzeba jednak pamiętać, że większy instrument nie sprawi automatycznie, że początkujący zagra lepiej. Jeśli zależy mi na prostym rytmicznym akompaniamencie, koncertowe ukulele może być wygodniejsze i bardziej ekonomiczne.
Ukulele barytonowe
Baryton jest największy i różni się od pozostałych nie tylko rozmiarem. Standardowo stroi się go D-G-B-E, czyli tak jak cztery najwyższe struny gitary. Dzięki temu gitarzysta może przenieść wiele znanych układów palców bez uczenia się całego systemu od początku.
Brzmienie barytonu jest niższe, cieplejsze i mniej „iskrzące” niż w sopranie. To ciekawy wybór do folku, ballad i spokojnego śpiewania, ale niekoniecznie dla osoby, która szuka najbardziej klasycznego, hawajskiego charakteru. Trzeba też uważać na materiały edukacyjne, ponieważ schematy akordów dla standardowego ukulele nie zawsze będą pasować do tego stroju.
Budowa instrumentu zmienia brzmienie bardziej, niż sugeruje wygląd
Dwa ukulele w tym samym rozmiarze mogą reagować zupełnie inaczej. Znaczenie ma rodzaj korpusu, materiał, sposób wykonania, liczba progów oraz obecność elektroniki. W praktyce jakość wykonania i poprawna menzura są dla mnie ważniejsze niż efektowny wzór na płycie wierzchniej.
Akustyczne i elektroakustyczne
Klasyczne ukulele akustyczne nie wymaga żadnego dodatkowego sprzętu. Dźwięk powstaje w pudle rezonansowym i wystarcza do ćwiczeń, kameralnego grania oraz śpiewania w niewielkim gronie.
Model elektroakustyczny ma przetwornik i często przedwzmacniacz z regulacją głośności lub barwy. Na sucho gra podobnie do akustycznego, ale można podłączyć go do wzmacniacza, miksera albo interfejsu audio. To rozsądna opcja dla osoby, która planuje występy, nagrania lub granie z zespołem, choć do nauki w domu nie jest konieczna.
Sklejka, lite drewno i tworzywo
Ukulele ze sklejki jest zwykle bardziej odporne na zmiany temperatury i wilgotności. W niższej oraz średniej półce cenowej może być bardzo dobrym wyborem, szczególnie gdy instrument będzie często podróżował.
Lite drewno potrafi dać bogatsze alikwoty, dłuższe wybrzmiewanie i większą głębię, ale nie każdy droższy model zabrzmi lepiej od dobrze ustawionej sklejki. Lite drewno wymaga stabilnych warunków, dlatego nie zostawiałbym takiego instrumentu zimą w samochodzie ani tuż przy kaloryferze.
Tworzywo sztuczne lub laminat dobrze sprawdza się na plaży, podczas wyjazdów i wszędzie tam, gdzie instrument może mieć kontakt z wilgocią. Brzmienie bywa mniej tradycyjne, ale wytrzymałość i łatwość czyszczenia są realnymi zaletami, a nie tylko dodatkiem marketingowym.
Cutaway, otwór rezonansowy i ukulele rezonatorowe
Wycięcie w korpusie, czyli cutaway, ułatwia dostęp do wyższych progów. Przy prostych piosenkach niewiele zmienia, ale przy solówkach i grze instrumentalnej może poprawić wygodę.
Ukulele rezonatorowe wykorzystuje metalowy stożek zamiast klasycznego rozwiązania akustycznego. Ma bardziej wyrazisty, czasem metaliczny ton i dobrze pasuje do bluesa, country oraz muzyki folkowej. Nie kupowałbym go jako pierwszego instrumentu tylko dlatego, że wygląda oryginalnie. Najpierw trzeba polubić jego specyficzną barwę.
Strój i liczba strun tworzą osobną kategorię wyboru
W sopranie, koncercie i tenorze najczęściej spotykamy strój G-C-E-A. W standardowej wersji struna G może być wyższa od pozostałych, co nazywa się strojeniem reentrant. Dzięki temu akordy mają charakterystyczne, jasne brzmienie.
W większych modelach, szczególnie tenorowych, stosuje się również low-G. W tym wariancie struna G brzmi oktawę niżej, co poszerza dół skali i ułatwia granie melodii. Zyskujemy więcej niskich dźwięków, ale tracimy część typowego, „podskakującego” charakteru małego ukulele.
Ukulele sześcio- i ośmiostrunowe
Wersje sześcio- i ośmiostrunowe mają zdublowane struny o różnej wysokości. Dają bogatszy, bardziej przestrzenny dźwięk, lecz wymagają dokładniejszego strojenia i większej kontroli prawej ręki. To interesująca opcja dla osoby, która zna już podstawy i chce uzyskać pełniejsze brzmienie bez sięgania po większy instrument.
Nie polecałbym takiego ukulele na absolutny start. Początkujący często mają już problem z równym dociskaniem czterech strun, a dodatkowe pary mogą utrudnić szybką naukę podstawowych chwytów.
Przeczytaj również: Bębny - jak wybrać idealny? Rodzaje, zastosowanie i zakup
Ukulele basowe i nietypowe odmiany
Ukulele basowe ma większy korpus, grube struny i znacznie niższy zakres. Często wymaga wzmacniacza, ponieważ jego akustyczna głośność jest ograniczona. To instrument do grania w zespole, a nie zamiennik klasycznego ukulele do nauki prostych piosenek.
Można spotkać również odmiany sopranino, pocket uke, guitalele czy instrumenty hybrydowe. Traktowałbym je jako wyspecjalizowane dodatki. Cztery podstawowe rozmiary dają znacznie więcej materiałów edukacyjnych, dostępnych strun i łatwiejszą odsprzedaż.
Jak dopasować rozmiar do dłoni, muzyki i miejsca grania
Najczęstszy błąd polega na kupowaniu instrumentu wyłącznie według ceny albo wyglądu. Lepiej odpowiedzieć sobie na trzy pytania: czy będę grać głównie akordy, czy melodie, jak duże mam dłonie i czy instrument będzie regularnie podróżował.
| Potrzeba | Najrozsądniejszy wybór | Dlaczego |
|---|---|---|
| Dziecko lub bardzo małe dłonie | Sopranowe | krótka skala, niska masa, łatwe przenoszenie |
| Dorosły początkujący | Koncertowe | więcej miejsca na palce bez dużej utraty poręczności |
| Gra melodii i fingerstyle | Tenorowe | dłuższy gryf, szersze odstępy, pełniejsze brzmienie |
| Doświadczenie gitarowe | Barytonowe | strój D-G-B-E i znajomy układ czterech najwyższych strun |
| Występy z nagłośnieniem | Koncertowe lub tenorowe elektroakustyczne | łatwe podłączenie do sprzętu i większa projekcja dźwięku |
| Podróże i zmienna pogoda | Tworzywo lub laminat | większa odporność na wilgoć i zmiany temperatury |
Jeżeli nie mam pewności, zwykle sugeruję rozpoczęcie od modelu koncertowego. Jest wystarczająco mały, by nie zniechęcać ciężarem, a jednocześnie oferuje wygodniejszy gryf niż sopran. Rozmiar nie zastąpi dobrego ustawienia, dlatego przed zakupem warto sprawdzić, czy progi nie mają ostrych krawędzi, struny nie leżą zbyt wysoko i czy instrument trzyma strój.
Ile kosztują poszczególne warianty i gdzie łatwo przepłacić
Orientacyjne ceny w Polsce mocno zależą od marki, materiału i tego, czy w zestawie znajduje się pokrowiec. Najtańsze instrumenty mogą wystarczyć do sprawdzenia, czy w ogóle polubimy grę, ale źle nabite progi lub niestabilne klucze szybko odbierają przyjemność.
| Wariant | Orientacyjny przedział | Czego oczekiwać |
|---|---|---|
| Proste sopranowe z laminatu | 150-300 zł | podstawowa konstrukcja, często akcesoria w zestawie |
| Dobre koncertowe lub sopranowe | 300-700 zł | stabilniejsze klucze, lepsza intonacja, wygodniejszy gryf |
| Tenorowe średniej klasy | 400-1000 zł | większe pudło, pełniejsze brzmienie, często lepsze wykończenie |
| Elektroakustyczne | 500-1600 zł | przetwornik, przedwzmacniacz, przygotowanie do nagłośnienia |
| Barytonowe | 500-1800 zł | większy korpus i osobny strój, czasem lite drewno |
| Modele premium i ręcznie wykonywane | 1500-5000 zł i więcej | selekcjonowane drewno, precyzyjne wykończenie, indywidualny charakter |
Nie dopłacałbym do litego drewna, jeśli instrument ma być używany wyłącznie na wakacyjnych wyjazdach. Z drugiej strony oszczędzanie za wszelką cenę na najtańszym modelu może być pozorne, gdy po kilku tygodniach trzeba wymienić klucze, struny i wykonać regulację.
Przy zakupie sprawdzam przede wszystkim intonację, wysokość strun i działanie kluczy. Kolor, połysk oraz ozdobny rozet nie wpływają na to, czy akord C zabrzmi czysto. Dobrze doliczyć też około 50-150 zł na pokrowiec, tuner i zapasowy komplet strun, jeśli nie ma ich w zestawie.
Najrozsądniejszy wybór zależy od pierwszych piosenek
Do prostego akompaniamentu i nauki chwytów wybrałbym koncertowe ukulele z wygodnym gryfem. Dziecku lub osobie, która chce mieć instrument zawsze w plecaku, łatwiej będzie z małym sopranem. Gitarzysta może od razu docenić baryton, ale powinien świadomie zaakceptować jego niższy strój i inne materiały do nauki.
Jeżeli planuję melodie, nagrania albo występy, tenor daje najwięcej przestrzeni do rozwoju. Nie ma jednak jednej odmiany odpowiedniej dla wszystkich. Najlepsze ukulele to takie, po które chce się sięgać regularnie, bo właśnie częsty kontakt z instrumentem robi większą różnicę niż sama cena czy egzotyczny materiał korpusu.
